Είστε εδώ: Εφοπλιστής | Κώστας Δαμιανίδης

Κώστας Δαμιανίδης

Σ’ αυτό το τεύχος ο «Ε» έχει τη χαρά να παρουσιάσει τη συνέντευξη ενός ξεχωριστού ανθρώπου και αφιερωμένου δημιουργού. Αρχιτέκτονας, εξειδικευμένος στην παραδοσιακή ναυπηγική, ο δρ Κώστας Δαμιανίδης είναι ένας άνθρωπος ευγενής, σεμνός, ιδεολόγος, με χιούμορ.

Ένας άνθρωπος που θα ήθελες να τον έχεις φίλο, σήμερα που κι αυτή η αξία έχει ευτελιστεί σε σχέσεις ιδιοτελείς. Τι κι αν ο θείος Πλάτων με πάθος υποστηρίζει ότι η φιλία υφίσταται ανεξάρτητα από τη χρησιμότητά της...

Ο δημιουργός, όμως, γίνεται γνωστός μέσα από το έργο του. Και ο δρ Κώστας Δαμιανίδης έχει να παρουσιάσει πλούσιο έργο όσον αφορά έναν από τους πιο ζωντανούς παραγωγικούς κλάδους στη νεότερη Ελλάδα ως τις αρχές του 20ού αιώνα: την ξυλοναυπηγική.

Έχει συγγράψει βιβλία, έχει συμμετάσχει σε συλλογικά έργα, μεταξύ άλλων,του Ναυτικού Μουσείου Ελλάδος και του Μουσείου Μπενάκη, έχει δημοσιεύσει πολλές μελέτες, έχει πραγματοποιήσει πάρα πολλές αποτυπώσεις καϊκιών, έχει καταγράψει μαρτυρίες παλιών καραβομαραγκών…

Και σήμερα διαθέτει ένα πολύτιμο αρχείο για την ελληνική παραδοσιακή ναυπηγική, αποτέλεσμα της ερευνητικής εργασίας που πραγματοποιεί τα τελευταία τριάντα χρόνια. Ένα αρχείο το οποίο αξίζει και επιβάλλεται να διασωθεί. Γιατί όχι στο πρώτο Μουσείο Ναυπηγικών και Ναυτικών Τεχνών που ετοιμάζεται στη Σάμο!

Κύριε Δαμιανίδη, αποφοιτήσατε από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ, και το 1990 υποστηρίξατε τη διδακτορική διατριβή σας «Ελληνική Παραδοσιακή Ναυπηγική». Τι σας οδήγησε να επιλέξετε το συγκεκριμένο θέμα;

«Όταν τελείωσα την Αρχιτεκτονική Σχολή του Πολυτεχνείου, εργάστηκα ως αρχιτέκτονας με τα σκάφη σαν ξύλινες κατασκευές. Ήταν ένα θέμα που με ενδιέφερε πολύ και αποφάσισα να το συνεχίσω με μεταπτυχιακές σπουδές. Είχαμε ήδη ολοκληρώσει μαζί με το συνάδελφο Αντώνη Ζήβα μια προπτυχιακή ερευνητική εργασία πάνω στο πώς φτιάχνεται ένα τρεχαντήρι, η οποία είχε την τύχη να εκδοθεί σε βιβλίο, με τίτλο “Το τρεχαντήρι στην ελληνική ναυπηγική τέχνη” –από τις εκδόσεις του ΕΟΜΜΕΧ. Στη συνέχεια, έγινα δεκτός στη θέση του υποψήφιου διδάκτορα στο Πανεπιστήμιο του St. Andrews της Σκωτίας, με θέμα διδακτορικού τη “μελέτη της ελληνικής παραδοσιακής ναυπηγικής”. Ξεκίνησα λοιπόν να κινούμαι πιο συστηματικά, να ερευνώ και να καταγράφω μαρτυρίες για την ξυλοναυπηγική τέχνη στην Ελλάδα. Τελικά, υποστήριξα τη διδακτορική μου διατριβή το 1990 και είχα την τιμή η έρευνα αυτή να εκδοθεί σε βιβλίο από το Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα της ΕΤΒΑ το 1996».

Έχετε σχέση με τη θάλασσα από καταγωγή;

«Η μητέρα μου είναι από τη Λήμνο, ωστόσο η οικογένεια δεν είχε άμεση σχέση με ναυπηγική ή με καΐκια. Μου άρεσαν τα σκάφη, έκανα ιστιοπλοΐα... και θεώρησα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα την κατασκευή ενός καϊκιού όταν μελέτησα το θέμα ερευνητικά στο Πολυτεχνείο. Αποφάσισα λοιπόν να επεκτείνω την έρευνα που έκανα πάνω στο θέμα, με μεταπτυχιακές σπουδές».

Μπορούμε να μιλήσουμε για στάδια που σηματοδοτούν την ιστορία της ναυπηγικής;

«Δεν θα έλεγα ότι υπάρχουν στάδια, αλλά μάλλον περίοδοι αιχμής στην ιστορία της ναυπηγικής. Πρόκειται για διάφορες τεχνολογικές καινοτομίες, τις οποίες διαπιστώνουμε συνήθως μέσα από τη μελέτη αρχαίων ναυαγίων. Για παράδειγμα, μια τέτοια καινοτομία ήταν η καθιέρωση των τριγωνικών πανιών, των λατινιών όπως λέγονται, η οποία έλαβε χώρα στη βυζαντινή εποχή. Απ\' ό,τι ξέρουμε, όλα τα σκάφη στην αρχαιότητα είχαν “τετράγωνα” πανιά και αυτό επηρέαζε τον τρόπο ναυσιπλοΐας. Από τη στιγμή που καθιερώθηκε το τριγωνικό πανί, και άρα μπορούσε το σκάφος να πλέει εγγύτερα στον αέρα, να ορτσάρει δηλαδή, άλλαξαν ορισμένα χαρακτηριστικά στις γάστρες και, φυσικά, άλλαξε και ο τρόπος ναυσιπλοΐας. Επίσης, η χρήση του σιδήρου ή του χαλκού παλιότερα στις συνδεσμολογίες των τμημάτων του σκάφους έδινε άλλες δυνατότητες στη ναυπήγηση των σκαριών. Μία ακόμα τεχνολογική εξέλιξη λαμβάνει χώρα κατά τη βυζαντινή εποχή επίσης, από τον 4ο έως τον 9ο μ.Χ. αιώνα περίπου, κατά την οποία αλλάζει η λογική κατασκευής των σκαφών. Στη βυζαντινή εποχή, σε αντίθεση με την αρχαιότητα, φαίνεται ότι πρώτα φτιάχνουν ένα σκελετό και μετά βάζουν απ’ έξω το κέλυφος, το πέτσωμα του σκαριού. Και αυτό είναι μια πολύ σημαντική εξέλιξη, που αλλάζει τα δεδομένα στη ναυπηγική τέχνη και δίνει μεγαλύτερες δυνατότητες στη μορφή και στο μέγεθος που μπορεί να πάρει η γάστρα του σκάφους. Στα ξυλοναυπηγεία της Ελλάδας συνεχίζουν μέχρι και τις μέρες μας να εφαρμόζουν ουσιαστικά την εξέλιξη αυτής της “βυζαντινής” τεχνικής».

Διαβάστε τη συνέχεια στον «Ε» Απριλίου…